جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
1
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
مقدمهء مترجم اين كتاب در باب جغرافيا و تاريخ و سياست ايران و شامل هزار و يك نكته است كه براستى خواندنى است . ترديدى نيست كه خوانندگان هوشمند عنوان اين كتاب و يا لااقل نام نويسندهء آن را شنيدهاند . مترجم كه با يكيك كلمات هزار و چهارصد صفحهء اين دو مجلد سروكار داشته و براى درك نكتهها و مضامين آن از صرف وقت و دقت فروگذار ننموده است جرأت اظهار اين نظر را دارد كه با همهء طنز و كنايههائى كه مؤلف نسبت به ايرانيان آورده ، پارهاى اظهارنظرهاى منصفانه نيز دارد ، از جمله در فصل آخر نوشته است : « ايرانيان كه قوم و مردمى ممتازند و در سرزمين خود از روزگاران بسيار دراز ، شهريارى و زبان و دين و آداب و شخصيت خاص به خود داشتهاند ، دليلى ندارد آزادى خويش را از دست بدهند و فرمان دولتى بيگانه را گردن نهند . » و باز در همين فصل مينويسد : « در نزد شاه و قسمت عمدهء اتباع وى ، انگليسىها افرادى خوشوجهه بشمار ميروند مگر هنگامى كه در گفتار خود لحن ناروا نشان بدهند كه آن در نظر مردمى با آداب كه به تاريخ خود غرور ميورزند و از وقار فطرى نيز برخوردارند لابد نفرتانگيز است . » كسانى كه با حوصلهء كافى به خواندن اين دو مجلد همت مىگمارند ملاحظه خواهند كرد كه در فصلهاى سىگانهء كتاب ، شايد نكته و مطلبى راجع به وضع و حال كشور ما خاصه در قرن گذشته نيست كه نويسندهء دقيق از بررسى